Czy historia musi powtarzać się jak ponury refren w dziejach Europy Środkowo-Wschodniej? Czy każda wojna rodzi nowe pokolenie tych, którzy muszą nie tylko pamiętać, ale i nieustannie zadawać pytania? Obława Augustowska – dramat rozgrywający się w cieniu zakończenia II wojny światowej, na terenach Suwalszczyzny, Sejneńszczyzny i Augustowszczyzny, przy granicach z Litwą i Białorusią, jest dla współczesnej Polski nie tylko raną, ale i ostrzeżeniem. Ta największa powojenna zbrodnia na Polakach – często nazywana „małym Katyniem” – do dziś pozostaje krwawym śladem na mapie pamięci narodowej.
Cień nad Puszczą Augustowską
W lipcu 1945 roku, kiedy Europa próbowała podnieść się z gruzów wojny, polskie ziemie północno-wschodnie – Suwalszczyzna, Sejneńszczyzna, Augustowszczyzna – stały się areną masowej operacji represyjnej. Była to część szeroko zakrojonej sowieckiej akcji „czyszczenia” terenów, na których działały struktury niepodległościowe – żołnierze Armii Krajowej, Narodowych Sił Zbrojnych, a także zwykli cywile podejrzewani o „nieprawomyślność”. Przez dwa tygodnie, od około 12 do 25 lipca 1945 r., oddziały Armii Czerwonej, NKWD i Smierszu – przy współudziale Ludowego Wojska Polskiego oraz funkcjonariuszy UBP i MO – przeprowadziły około 7000 zatrzymań. Według ustaleń IPN, co najmniej 592 osoby zaginęły bez śladu, a całkowita liczba ofiar może sięgać nawet 2000.
To była zbrodnia planowana, wykonana z precyzją, z użyciem całego aparatu terroru państwowego. Ofiary, których liczba do dziś nie jest ostatecznie znana (IPN podaje od 500 do nawet 2000), znikały bez śladu, a ich ciała do dziś pozostają nieodnalezione.
Lista ofiar
Nazwiska zidentyfikowanych ofiar
1. Ambrosiewicz Marian, ps. Witos, 21 lat
2. Andraka Marian, 25 lat
3. Andrulewicz Franciszek, ps. Góral, 26 lat
4. Andrulewicz Janina, 22 lata
5. Andrulewicz Witold, 20 lat
6. Andruszkiewicz Mieczysław, ps. Pstrąg, 42 lata
7. Andruszkiewicz Stanisław, 44 lata
8. Aniszewski Edmund, 31 lat
9. Bakuniewicz Jan, ps. Gołąb, 35 lat
10. Baranowski Franciszek, 39 lat
11. Baranowski Józef, 28 lat
12. Baranowski Władysław, 42 lata
13. Barszczewski Wacław, 21 lat
14. Bednarski Leon, ps. Dybkowicz, 36 lat
15. Białous Stanisław, ps. Kula, 21 lat
16. Bielawski Jan, ps. Janowski, 37 lat
17. Bielecki Aleksander, 36 lat
18. Biziewski Antoni, 21 lat
19. Biziewski Józef, 31 lat
20. Błażewicz Władysław, 26 lat
21. Bobrukiewicz Jan, 24 lata
22. Bobrukiewicz Józef, 26 lat
23. Bobrukiewicz Stefan, 22 lata
24. Bochyńska Bogumiła, 22 lata
25. Bondzio Jan, ps. Leszcz, 25 lat
26. Bondziul Stanisław, 48 lat
27. Borucki Franciszek, ps. Bór, 44 lata
28. Bożewicz Kazimierz, 44 lata
29. Browolejt Antoni, wiek nie podany
30. Brozio Jan, 32 lata
31. Bućko Konstanty, ps. Setny, 45 lat
32. Bujnowski Kazimierz, ps. Kamień, 34 lata
33. Buksa Jan Mieczysław, 35 lat
34. Burzyński Antoni, ps. Zawisza, 21 lat
35. Butkiewicz Ludwik, ps. Janek, 36 lat
36. Chalecki Zygmunt, 26 lat
37. Chełmiński Jan, ps. Paweł, 45 lat
38. Chilicki Franciszek, 50 lat
39. Chilicki Zygmunt, ps. Gil, 37 lat
40. Chiliński Czesław, 24 lata
41. Chiliński Jan, wiek nie podany
42. Chiliński Stefan, 29 lat
43. Chlebanowski Stanisław, 33 lata
44. Chodakiewicz Józef, ps. Sęk, 40 lat
45. Chodakiewicz Józef Stanisław, ps. Wierzba, 34 lata
46. Chomiczewski Stanisław, 44 lata
47. Chrulski Bronisław, 25 lat
48. Cichor Mieczysław Władysław, ps. Musiał, 47 lat
49. Ciechanowicz Aleksander, ps. Cichy, 32 lata
50. Ciemny Leon, 42 lata
51. Cieślukowski Stanisław, 16 lat
52. Cychanowicz Piotr, 46 lat
53. Cychanowicz Stanisław, 18 lat
54. Cymon Józef, 36 lat
55. Czeszkiewicz Józef, 28 lat
56. Czokajło Antoni, 32 lata
57. Czokajło Wiktoria, 33 lata
58. Danowski Józef, 21 lat
59. Dąbrowski Franciszek Kazimierz, ps. Dąbek, 33 lata
60. Deguć Stefan, 33 lata
61. Dębski Feliks, 43 lata
62. Dłużniakiewicz Kazimierz, ps. Szczerba, 20 lat
63. Dobrowolska Kazimiera, 27 lat
64. Dobrowolski Stanisław, 24 lata
65. Dobrowolski Zygmunt, 47 lat
66. Domiński Jan, ps. Doman, 22 lata
67. Doroszkiewicz Adolf, 30 lat
68. Doroszko Zofia, 17 lat
69. Drossel Kazimierz, 40 lat
70. Duchiński Jan, ps. Bukiet, 28 lat
71. Dyczewski Franciszek, 20 lat
72. Dyczewski Henryk, 26 lat
73. Dyjak (vel Dajkowa, Djakowa, Diakowa, Ziakowa) Józefa, brak wieku
74. Dylnicki Piotr Jan, 30 lat
75. Dytkowski Zygmunt, 23 lata
76. Dziądziak Stanisław, ps. Deska, 33 lata
77. Dzienisiewicz Celina, ps. Ewa, Ogrodniczka, 28 lat
78. Dzienisiewicz Wanda Elżbieta, ps. Dziunia, 24 lata
79. Dźwilewski Jan, ps. Wąsik, 31 lat
80. Fabisiak Jan, wiek nie podany
81. Fiećko Feliks, ps. Rybak, 22 lata
82. Fiećko Stefan, 28 lat
83. Fiećko Walerian, 20 lat
84. Filar Antoni, ps. Roman, 25 lat
85. Filipowicz Antoni, ps. Sosna, 45 lat
86. Fimowicz Wacław, 47 lat
87. Fiodorowicz Wacław, 34 lata
88. Frąckiewicz Bolesław, 48 lat
89. Galicki Stanisław, ps. Jodła, 27 lat
90. Gąglewski Tadeusz, 24 lata
91. Gąsiorowski Antoni, 21 lat
92. Gąsiorowski Edward, 22 lata
93. Gąsiorowski Jerzy, ps. Topola, 19 lat
94. Giedrojć Dominik, 33 lata
95. Giedrojć Wincenty, 44 lata
96. Gliniecki Aleksander, 33 lata
97. Gładysz Stanisław, 40 lat
98. Godlewski Mieczysław, 23 lata
99. Gołkowski Stanisław, ps. Jeż, 19 lat
100. Gowś Jan, ps. Drucik, 43 lata
101. Grabowski Józef, 46 lat
102. Gramacki Stanisław, ps. Bobrzan, 45 lat
103. Gramacki Tadeusz, 22 lata
104. Granacki Czesław, 29 lat
105. Gruszewski Wiktor, 29 lat
106. Gumieniak Stanisława, ps. Atma, 22 lata
107. Gutowska Bronisława, 25 lat
108. Guziejko Antoni, ps. Huzieja, 42 lata
109. Halicki Aleksander, 24 lata
110. Hańczuk Eugeniusz, 20 lat
111. Haraburda Edward, 24 lata
112. Haraburda Eugeniusz, 23 lata
113. Haraburda Józef, 50 lat
114. Harasimowicz Bronisław, 30 lat
115. Hoffman Stanisław, 19 lat
116. Hołubowicz Stanisław, 44 lata
117. Hornowski Karol, 46 lat
118. Huber Mieczysław, 33 lata
119. Jadeszko Edward, wiek nie podany
120. Jadeszko Stanisław, 19 lat
121. Jadeszko Zygmunt, 36 lat
122. Jagłowski Piotr, ps. Samochód, 20 lat
123. Jakubowski Alfons, 25 lat
124. Jakubowski Feliks, 23 lata
125. Jakubowski Józef, ps. Aster, 41 lat
126. Jakubowski Władysław, s. Pawła, 47 lat
127. Janasik Stanisław, ps. Bas, 25 lat
128. Janczewski Franciszek, 32 lata
129. Janik Jan, ps. Młotek, 43 lata
130. Janik Lucjusz, ps. Ptak, 29 lat
131. Januszko Bronisław, 36 lat
132. Jarzębowicz Mieczysław, 46 lat
133. Jatkowski Mieczysław, 18 lat
134. Jaworowski Zygmunt, 31 lat
135. Jedliński Władysław, 18 lat
136. Jejer Henryk, ps. Jałowiec, 17 lat
137. Judycki Aleksander, 59 lat
138. Jungiewicz Czesław, ps. Komar, 21 lat
139. Juszkiewicz Aleksander, ps. Olcha, 39 lat
140. Juszkiewicz Józef, 46 lat
141. Kalinowski Bronisław, 27 lat
142. Kalisz Wacław, 36 lat
143. Kamiński Antoni, 36 lat
144. Kamiński Franciszek, 39 lat
145. Kamiński Józef, s. Antoniego, 37 lat
146. Kamiński Józef, s. Franciszki, 34 lata
147. Kamiński Ludwik, 26 lat
148. Kanty Antoni, 50 lat
149. Karp Leon, 29 lat
150. Karp Stanisław, s. Józefa, ps. Topór, 38 lat
151. Karp Stanisław, s. Teofila, 50 lat
152. Karpienia Stanisław, 34 lata
153. Kasperowicz Antoni, wiek nie podany
154. Kasperowicz Józef, wiek nie podany
155. Kasperowicz Piotr, wiek nie podany
156. Katryniak Piotr, ps. Wilk, wiek nie podany
157. Kazimierczyk Kazimierz, ps. Kruk, 20 lat
158. Klewiado Walenty, ps. Sęp, 30 lat
159. Kochanowski Antoni, 33 lata
160. Kolenicz Jerzy Stefan, ps. Sęp, 20 lat
161. Koncewicz Jan, ps. Brona, 42 lata
162. Koncewicz Stanisław, 43 lata
163. Kondracki Kazimierz, 33 lata
164. Kondracki Paweł, 35 lat
165. Kondracki Zygmunt, ps. Jesion, 21 lat
166. Konkiel Józef, 34 lata
167. Konopko Franciszek, 25 lat
168. Konopko Józef, 23 lata
169. Kopańko Ignacy, 53 lata
170. Korenkiewicz Lucjan, ps. Kot, 18 lat
171. Korenkiewicz Lucjan Szczepan, 23 lata
172. Korenkiewicz Stefan, 25 lat
173. Kornacki Jan, 48 lat
174. Korniłowicz Zygmunt, 36 lat
175. Kowalewski Antoni, s. Dominika, 20 lat
176. Kowalewski Antoni, s. Władysława, ps. Kołodziej, 30 lat
177. Kowalewski Wacław, 25 lat
178. Kozakiewicz Czesław, 19 lat
179. Kozakiewicz Wincenty, 41 lat
180. Kozielski Stanisław, 21 lat
181. Kozłowski Jan, 22 lata
182. Krajewski Czesław, 26 lat
183. Krasiński Henryk, ps. Struna, 34 lata
184. Krejczman Czesław, ps. Myszka, 19 lat
185. Krejczman Stanisław, 17 lat
186. Krupiński Szymon, 39 lat
187. Krysiuk Czesław, 20 lat
188. Krysiuk Remigiusz, ps. Wicher, 19 lat
189. Krysiuk Stanisław, 42 lata
190. Krysztofik Jan, 18 lat
191. Krzywicki Jan, ps. Kłos, 43 lata
192. Krzywosz Jan, ps. Słoneczko, 32 lata
193. Krzywosz Stanisław, 45 lat
194. Kubicka Jadwiga, 32 lata
195. Kubryń Albin, 19 lat
196. Kucharzewska Zyta, 20 lat
197. Kugiel Adam, 44 lata
198. Kuklewicz Józef, 48 lat
199. Kukowski Stanisław Franciszek, 34 lata
200. Kulbacki Jan, 16 lat
201. Kulik Józef, 33 lata
202. Kulpan Józef, 33 lata
203. Kułak Józef, ps. Jurek, 35 lat
204. Kułak Stanisław, s. Klemensa, 32 lata
205. Kułak Stanisław, s. Macieja, 37 lat
206. Kułak Wacław, 39 lat
207. Kułakowski Kazimierz, 40 lat
208. Kunda Edward, 28 lat
209. Kupiński Michał, 25 lat
210. Kuryło Jan, 30 lat
211. Kuźnicki Leon, ps. Toporek, 26 lat
212. Kuźnicki Piotr, ps. Duch, 35 lat
213. Kuźniecow Mikołaj, 33 lata
214. Kuźniecow Teodor, 32 lata
215. Kużmicki Stanisław, ps. Brzoza, 23 lata
216. Laskowski Bronisław, 36 lat
217. Laskowski Wacław, 40 lat
218. Leśniewski Fabian, 46 lat
219. Lipnicki Józef, 23 lata
220. Lipski Mieczysław, ps. Niski, 25 lat
221. Lisiewicz Czesław, 28 lat
222. Liszkowski Stefan, ps. Kaczor, 43 lata
223. Luto Franciszek, ps. Natan, 21 lat
224. Luto Hieronim, 19 lat
225. Luto Józef, s. Antoniego, 27 lat
226. Luto Józef, s. Kajetana, 39 lat
227. Luty Aleksander, 60 lat
228. Łazarska Danuta, 20 lat
229. Łazarska Eugenia, 44 lata
230. Łazarska Władysława, 36 lat
231. Łebski Franciszek, 19 lat
232. Łejmel Józef, ps. Wicher, 25 lat
233. Łężak Jan, ps. Dolar, 35 lat
234. Łozowska Anna, 42 lata
235. Łuckiewicz Feliks, 36 lat
236. Łukaszewicz Marianna, wiek nie podany
237. Makar Antoni, 39 lat
238. Makarewicz Jan, ps. Żbik, 27 lat
239. Makarewicz Stanisław, ps. Wiarus, 31 lat
240. Makowski Konstanty, s. Antoniego, wiek nie podany
241. Makowski Konstanty, s. Konstantego, 19 lat
242. Malinowski Konstanty, 23 lata
243. Malinowski Stanisław, ps. Krok, 22 lata
244. Malinowski Wacław, 28 lat
245. Małkowski Lucjan, 36 lat
246. Marcinkiewicz Stanisław, 42 lata
247. Margiewicz Paweł, 46 lat
248. Markiewicz Antoni, 46 lat
249. Markiewicz Jan, 69 lat
250. Markowski Józef, 23 lata
251. Martynko Edward, 21 lat
252. Masłowski Franciszek, 25 lat
253. Matukin Wiktoria, 43 lata
254. Matusiewicz Wincenty, 31 lat
255. Matuszewski Bolesław, 34 lata
256. Matyskieła Stanisław, ps. Świeży, 36 lat
257. Michalski Czesław, 23 lata
258. Michalski Romuald, 15 lat
259. Michalski Stanisław, 38 lat
260. Michalski Wincenty, 19 lat
261. Michałowski Feliks, 38 lat
262. Michałowski Hilary, 51 lat
263. Michniewicz Witold Piotr, 35 lat
264. Mieczkowski Antoni, 33 lata
265. Mieczkowski Józef, wiek nie podany
266. Mieczkowski Wincenty, 39 lat
267. Mieczkowski Witold, 33 lata
268. Mieczkowski Zygmunt, 27 lat
269. Miezio Franciszek, 29 lat
270. Miezio Józef, 30 lat
271. Mikołajczyk Wacław, 38 lat
272. Milanowski Konstanty, ps. Wilk, 28 lat
273. Milewski Jan, 37 lat
274. Milewski Stanisław, 20 lat
275. Milinkiewicz Marian, 20 lat
276. Milinkiewicz Stanisław, 50 lat
277. Miszkiel Edward, 17 lat
278. Miszkiel Eugeniusz, 19 lat
279. Miszkiel Franciszek, 37 lat
280. Miszkiel Janina, 22 lata
281. Miszkiel Mieczysław, 48 lat
282. Miszkiel Wacław, 24 lata
283. Molner Albin Franciszek, ps. Błyskawica, 23 lata
284. Molner Antoni, 42 lata
285. Molner Bolesław, 25 lat
286. Molner Wacław, 27 lat
287. Moroz Józef, s. Antoniego, 54 lata
288. Moroz Józef, s. Józefa, 28 lat
289. Moroz Józef, s. Michała, 46 lat
290. Moroz Stanisław, 38 lat
291. Mroziewski Witold, 35 lat
292. Murawski Władysław, ps. Rokita, 50 lat
293. Myszczyński Bronisław, 27 lat
294. Myszczyński Edmund, 25 lat
295. Myszczyński Edward, ps. Ząbek, 30 lat
296. Myszczyński Mieczysław, wiek nie podany
297. Myszczyński Walerian, 22 lata
298. Myszczyński Witold, s. Franciszka, 20 lat
299. Myszczyński Witold, s. Józefa, 35 lat
300. Myśliwski Wacław, 22 lata
301. Myśliwski Zygmunt, 24 lata
302. Nazarowski Władysław, ps. Cietrzew, 47 lat
303. Niedźwiecki Stanisław, 24 lata
304. Niemkiewicz Stanisław, 22 lata
305. Nowalski Stanisław, 25 lat
306. Nowik Aleksander, 37 lat
307. Obuchowski Edward, 26 lat
308. Obuchowski Jan, 28 lat
309. Okrągły Dominik, 38 lat
310. Okulanis Witold, 49 lat
311. Okuniewski Józef, ps. Żuraw, 27 lat
312. Olechnowicz Stanisław, 23 lata
313. Olszewski Józef, s. Karola, 40 lat
314. Olszewski Piotr, 20 lat
315. Omelian Wacław, 30 lat
316. Orłowski Antoni, 52 lata
317. Orłowski Mieczysław, s. Antoniego i Bronisławy, 20 lat
318. Orłowski Mieczysław, s. Antoniego i Elżbiety, 48 lat
319. Ostapowicz Ildefons, 18 lat
320. Pachucki Antoni, 49 lat
321. Pachucki Piotr, 39 lat
322. Pacykiewicz Jan, 27 lat
323. Paszkiewicz Antoni, 32 lata
324. Paszkiewicz Franciszek, 38 lat
325. Pawełko Zofia, 19 lat
326. Pietrołaj Tadeusz, 25 lat
327. Piętko Bronisław, ps. Szyszko, 42 lata
328. Piktel Rajmund, 35 lat
329. Piktel Stanisław Antoni, 19 lat
330. Plewiński Stefan, 31 lat
331. Podhajski Stefan Władysław, 26 lat
332. Prawdzik Jadwiga, 20 lat
333. Pryzmont Kazimierz, s. Antoniego, 38 lat
334. Przekopowski Józef, 40 lat
335. Przekopski Antoni, 39 lat
336. Przekopski Franciszek, 37 lat
337. Puczyłowski Franciszek, 34 lata
338. Puczyłowski Jan, ps. Stępa, 51 lat
339. Puczyłowski Józef, s. Ksawerego, 37 lat
340. Puczyłowski Józef, s. Michała, ps. Skowronek, 37 lat
341. Puczyłowski Piotr, 41 lat
342. Puczyłowski Tadeusz, ps. Lis, 33 lata
343. Pużyński Henryk, 38 lat
344. Pycz Władysław, ps. Kałamarz, 47 lat
345. Radzewicz Antoni, 21 lat
346. Radzewicz Józef, 19 lat
347. Radziewicz Bolesław, 27 lat
348. Rapczyński Franciszek, 19 lat
349. Rapczyński Stanisław, ps. Niemojewski, 48 lat
350. Renkiewicz Feliks, 19 lat
351. Rogalski Izydor, ps. Dzik, 45 lat
352. Romanowski Bolesław, ps. Wrzos, 56 lat
353. Romanowski Franciszek, 43 lata
354. Romatowski Aleksander, ps. Skowronek, 33 lata
355. Roszkowski Izydor, ps. Grusza, 45 lat
356. Roszkowski Stanisław, ps. Brzoza, 20 lat
357. Rowiński Czesław, 25 lat
358. Rowiński Mieczysław, 21 lat
359. Różański Romuald, 16 lat
360. Rudzewicz Edward, ps. Lew, Pocisk, 32 lata
361. Rukść Izydor, ps. Wichrowaty, 37 lat
362. Rupiński Józef, 44 lat
363. Rupiński Witold, 18 lat
364. Rutkowski Bernard, 26 lat
365. Rutkowski Bolesław, 44 lata
366. Rutkowski Stanisław, s. Bolesława, ps. Lustro, 23 lata
367. Rutkowski Stanisław, s. Stanisława, 36 lat
368. Rutkowski Wacław, 23 lata
369. Rzepecki Jan, 22 lata
370. Rzepko Marian, 31 lat
371. Sawicki Bronisław, 38 lat
372. Sawicki Władysław, ps. Jesion, 34 lata
373. Siarkowski Witold, ps. Mewa, 39 lat
374. Sidorowicz Stanisław, 23 lata
375. Siedlecki Antoni, ps. Bąk, 40 lat
376. Siedlecki Wacław, ps. Osa, 39 lat
377. Siedlecki Władysław, ps. Cieśla, 50 lat
378. Siedzik Kazimierz, 33 lata
379. Sienkiewicz Bolesław, 36 lat
380. Sienkiewicz Henryk Bolesław, 22 lat
381. Sienkiewicz Remigiusz, 20 lat
382. Sitkowska Jadwiga, 27 lat
383. Sitkowski Eugeniusz, 23 lata
384. Sitkowski Stanisław, 60 lat
385. Siwicki Zygmunt, 43 lata
386. Skrocki Bronisław, ps. Brzoza, 29 lat
387. Skrocki Julian, 27 lat
388. Sobolewski Piotr, ps. Scyzoryk, 45 lat
389. Sobolewski Stanisław, 24 lata
390. Sobolewski Wacław, ps. Sęk, Skała, 29 lat
391. Sobolewski Władysław, 60 lat
392. Sołtys Leonard, 39 lat
393. Specjall Karol Józef, 37 lat
394. Stankiewicz Piotr, 31 lat
395. Stankiewicz Stanisław, 20 lat
396. Starosiuk Włodzimierz, ps. Muchomor, wiek nie podany
397. Statkiewicz Kazimierz, ps. Śmigło, 25 lat
398. Stefanowski Fabian, ps. Wampir, 20 lat
399. Stefanowski Izydor, 40 lat
400. Stefanowski Lucjan, ps. Zwiał, 20 lat
401. Stefanowski Władysław, ps. Grom, lat 34
402. Stelmak Sylwester, lat 28
403. Stelmasik Tadeusz, lat 18
404. Stroczkowski Paweł, lat 47
405. Suchwałko Ludwik, lat 32
406. Surkont Stanisław, ps. Szmigiel, lat 36
407. Sutuła Józef, lat 40
408. Syperowicz Stanisław, lat 43
409. Szarejko Bronisław, lat 17
410. Szarejko Stanisław, lat 33
411. Szczytko Czesław, lat 18
412. Szczytko Eugeniusz, lat 20
413. Szczytko Kazimierz, lat 45
414. Szestyński Antoni, lat 40
415. Szmigiel Kazimierz, lat 28
416. Szmygel Franciszek, lat 39
417. Sznejkowski Józef, lat 45
418. Szumska Józefa Krystyna, lat 26
419. Szumski Ignacy, ps. Rózga, lat 42
420. Szumski Zygmunt Władysław, lat 48
421. Szusta Władysław, lat 45
422. Szybiński Jan, ps. Tur, Żbik, lat 58
423. Szybiński Tadeusz, lat 19
424. Szygiel Henryk, lat 18
425. Szymański Czesław, s. Stanisława, lat 19
426. Szymański Czesław, s. Wiktora, ps. Lech, lat 25
427. Szymkuć Antoni, lat 37
428. Szyper Józef, lat 35
429. Szyper Kazimierz, ps. Sosna, lat 29
430. Szyperski Tadeusz, lat 17
431. Szypulski Jan, lat 33
432. Szyszkiewicz Stanisław, ps. Zegar, lat 23
433. Ślużyński Józef, lat 16
434. Świerzbiński Klemens, lat 41
435. Święcicki Dominik, lat 34
436. Święcicki Stanisław, lat 23
437. Święcicki Szymon, lat 36
438. Święcicki Wincenty, lat 21
439. Tarasewicz Edward Piotr, lat 28
440. Tarasewicz Stanisław, lat 32
441. Terlecki Bronisław Bolesław, lat 28
442. Toczko Aleksander, lat 29
443. Tokarzewska Stefania, lat 44
444. Tomkiewicz Bronisław, ps. Skowronek, lat 42
445. Truszkowski Stanisław Konstanty, lat 32
446. Tujakowski Marian, lat 24
447. Turowski Józef, ps. Brzoza, lat 29
448. Ugolik Bronisław, lat 35
449. Ugolik Jan, lat 32
450. Ugolik Wincenty, lat 25
451. Ulikowski Józef, lat 47
452. Usnarski Jan, lat 34
453. Waluś Witold, lat 27
454. Warakomski Aleksander, lat 36
455. Warakomski Franciszek, ps. Toporkowski, lat 32
456. Wasilczyk Piotr, lat 40
457. Wasilczyk Zygmunt, lat 43
458. Wasilewski Antoni, ps. Domowy, lat 29
459. Wasilewski Bolesław, ps. Miedza, lat 32
460. Wasilewski Czesław, lat 30
461. Wasilewski Marian, lat 18
462. Wasilewski Piotr, lat 19
463. Wasilewski Stanisław, ps. Perz, lat 36
464. Wasilewski Władysław, s. Feliksa, lat 36
465. Wasilewski Władysław, s. Jana,
466. Waszkiewicz Ildefons, lat 34
467. Węgrzynowicz Marian, lat 37
468. Wierzbicki Leon, ps. Wierzba, lat 30
469. Wiszniewski Bronisław, lat 23
470. Wiszniewski Józef, lat 37
471. Wiszniewski Władysław, lat 33
472. Wiśniewski Jan, ps. Glina, lat 18
473. Wiśniewski Józef, lat 54
474. Wiśniewski Stanisław, lat 46
475. Wnukowska Anna, lat 54
476. Wnukowska Helena Aldona, ps. Hekuba, lat 19
477. Wnukowski Albin, lat 30
478. Wnukowski Dominik, lat 28
479. Wojno Hanna, lat 26
480. Wojno Mieczysław, lat 36
481. Wojtanis Mieczysław, lat 21
482. Wołągiewicz Jadwiga Joanna, lat 35
483. Wołąsewicz Michał, lat 34
484. Wołczek Antoni, lat 34
485. Wołosz Władysław, lat 33
486. Wójcik Bolesław, ps. Śmiały, lat 44
487. Wydra Stanisław, lat 48
488. Wydra Władysław, lat 42
489. Wydrycki Jan, ps. Rymwid, lat 24
490. Wysocka Aniela, lat 17
491. Wysocka Kazimiera, lat 22
492. Wysocki Ludwik, lat 50
493. Wysocki Stanisław, lat 41
494. Wyszyński Jan, lat 42
495. Wyszyński Lucjan, ps. Okoń, lat 30
496. Zakrzewski Józef, lat 44
497. Zalewski Symeon, ps. Czapla, lat 40
498. Zaranek Władysław, lat 35
499. Zaremba Tadeusz, ps. Zagrób, lat 19
500. Zawistowski Józef, lat 43
501. Zaworski Piotr, lat 33
502. Zdunko Jan, lat 25
503. Zieliński Antoni, ps. Świerczyński, lat 40
504. Zieliński Jan, s. Konstantego, lat 29
505. Zysko Antoni, lat 17
506. Żabicki Stanisław
507. Żukowski Jan, ps. Zając
508. Żukowski Konstanty, ps. Zamek, lat 25
509. Żukowski Władysław, lat 42
510. Żyliński Jan, lat 49
511. Żyliński Witold
512. Żynda Antoni, lat 25
513. Żywna Bernard, lat 33
Źródłó: Instytut Pileckiego
Przebieg obławy – Lato 1945
Obława Augustowska nie była zwykłą akcją militarną. Zaczęła się 12 lipca 1945 r., gdy na rozkaz dowództwa 3 Frontu Białoruskiego NKWD rozpoczęło masowe „czyszczenie” terenu od Puszczy Augustowskiej po okolice Suwałk, Sejn, Gib i Lipska. Operację zorganizowało dowództwo 3. Frontu Białoruskiego Armii Czerwonej (dowodzony przez gen. Aleksandr Gorbatow). Bezpośredni nadzór nad akcją sprawowali funkcjonariusze NKWD i Smierszu, przy wsparciu 62 Dywizji Strzeleckiejwedług według szacunków IPN, w operacji mogło brać udział od kilkunastu do nawet 30 tysięcy funkcjonariuszy i żołnierzy – liczby te są jednak nadal przedmiotem dyskusji badaczy
Jak wyglądał mechanizm zbrodni?
- W nocy i o świcie pojawiały się grupy żołnierzy – odczytywano listy nazwisk, wyciągano ludzi z domów, transportowano na punkty przesłuchań (najczęściej do miejscowości Płaska, Giby, Mikaszówka).
- Dochodziło do brutalnych przesłuchań, tortur, szybkich wyroków.
- Zatrzymanych podzielono na trzy kategorie: część zwolniono po „sprawdzeniu”, część oddano pod kontrolę UBP, część (około 600–700 osób) wywieziono w nieznanym kierunku – do dziś nieznane są miejsca ich pochówku.
Ofiary – kim byli?
To byli młodzi chłopcy i dziewczęta, leśnicy, rolnicy, nauczyciele, byli żołnierze podziemia, osoby przypadkowe i całe rodziny.
Sprawcy – Imiona i nazwiska zbrodniarzy
Nie istnieje „bezimienne zło”. Za Obławą Augustowską stali konkretni ludzie – polityczni i wojskowi decydenci, funkcjonariusze NKWD, Smierszu, a także polscy kolaboranci z UBP i LWP. Wymienię tu nazwiska oparte na dokumentach IPN, pracach Grzegorza Motyki, Krzysztofa Sychowicza, Bogdana Musiała i innych badaczy (pełna bibliografia poniżej).
Najważniejsi sprawcy z sowieckiej strony:
- Gen. Aleksandr Gorbatow (głównodowodzący 3 Frontu Białoruskiego, planista operacji)
- Gen. Iwan Sierow (szef kontrwywiadu Smiersz na obszarze frontu)
Po stronie polskiej:
- Aleksander Kuczyński – szef Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Augustowie
- Płk Maksymilian Schnepf – dowódca kompanii 1. Praskiego Pułku Piechoty LWP, której żołnierze zatrzymali co najmniej 22
Polskie służby komunistyczne
Obława Augustowska nie byłaby możliwa bez udziału Polaków – zarówno tych, którzy służyli w nowo tworzonym UBP, jak i oficerów LWP. Mieli oni dostarczać listy „podejrzanych”, prowadzić wstępne przesłuchania, a także uczestniczyć w rozpoznawaniu osób związanych z ruchem oporu.
Niektórzy z nich, jak Julian Zieliński, Władysław Rypuła czy Stanisław Schnepf, aktywnie współpracowali z Sowietami, będąc ogniwem pośrednim pomiędzy oprawcami a ofiarami. Rola tych ludzi bywała przez dekady przemilczana – dzisiaj, dzięki pracy IPN i dziennikarzy śledczych, ich nazwiska wracają do debaty publicznej.
Znaczenie obławy Augustowskiej dla polskiej pamięci narodowej
Obława Augustowska przez dziesięciolecia była tematem tabu. W czasach PRL mówienie o „lipcu 1945” groziło represjami, utratą pracy lub więzieniem. Dopiero po 1989 roku rozpoczęto systematyczne śledztwa – obecnie prowadzone przez IPN, mimo trudności z uzyskaniem akt od Rosji i Białorusi. Żaden ze sprawców nie został postawiony przed sądem, a większość zmarła w poczuciu bezkarności.
Wolna Polska odziedziczyła to milczenie – dopiero po roku 1989 rozpoczęto poważne badania i próby upamiętnienia ofiar. Dziś kolejne pokolenia historyków, społeczników i rodzin domagają się prawdy, godnego pochówku i pamięci. Każdy, kto pisze o obławie, bierze na siebie odpowiedzialność za przekazywanie tej pamięci w sposób uczciwy i wyważony.
Dlatego też oddajmy cześć tym, których nazwiska i twarze zostały wyrwane z rodzinnych albumów – pamiętajmy, że każda z tych historii mogła być naszą własną.
Aktualne badania, pamięć i spory historyczne
Ostatnia dekada przyniosła wyraźny postęp w badaniach nad Obławą Augustowską – głównie dzięki pracy Instytutu Pamięci Narodowej, Fundacji „Pamięć Obławy Augustowskiej” oraz lokalnych archiwistów i rodzin ofiar. IPN prowadzi szeroko zakrojone śledztwo, jednak do dziś nie odnaleziono miejsc pochówku zamordowanych – większość śladów prowadzi na teren dzisiejszej Białorusi lub Litwy.
Główne spory i wyzwania:
- Liczba ofiar – szacunki wahają się od 500 do 2000; oficjalnie uznaje się 592 osoby za zaginione.
- Miejsce kaźni – dominuje hipoteza o masowych egzekucjach w rejonie Kalet, Krawczun, Nowopołocka.
- Odpowiedzialność indywidualna – trwa identyfikacja kolejnych sprawców (np. nazwisko Schnepf pojawiło się szerzej w debacie dopiero po 2017 r.).
- Brak rozliczenia – żaden z sowieckich czy polskich oprawców nie poniósł konsekwencji.
Upamiętnianie ofiar – pomniki, tablice, msze rocznicowe – staje się formą walki o prawdę i godność. Pojawiają się nowe inicjatywy edukacyjne, powstają filmy dokumentalne, publikacje i projekty badawcze (np. „Obława Augustowska – śledztwo w toku”).
FAQ – Najczęściej zadawane pytania
Czym była Obława Augustowska?
To masowa operacja represyjna przeprowadzona przez NKWD, Smiersz, LWP i UBP w lipcu 1945 r., wymierzona w polskie podziemie niepodległościowe i cywilów na Suwalszczyźnie, Sejneńszczyźnie i Augustowszczyźnie.
Ile było ofiar i czy znamy ich nazwiska?
Liczbę ofiar szacuje się na 500–2000. Imienne listy publikują m.in. Fundacja Pamięć oraz IPN
Kto był głównym sprawcą?
Operację planowało i przeprowadzało NKWD oraz Smiersz, z aktywnym udziałem polskich komunistów (UBP, LWP).
Czy sprawcy zostali ukarani?
Żaden z głównych sprawców nie został rozliczony, wielu z nich zrobiło kariery w aparacie bezpieczeństwa ZSRR lub PRL.
Gdzie znajdują się szczątki ofiar?
Do dziś miejsce pochówku większości zamordowanych pozostaje nieznane – badania prowadzone są m.in. w lasach białoruskich i litewskich.
Źródło:
- Instytut Pamięci Narodowej – „I nigdy nie wrócili do domu. Alfabet Obławy Augustowskiej”
- IPN Białystok – Obława Augustowska: materiały edukacyjne
📷 Zdjęcie pomnika Obławy Augustowskiej
Autor: Kamil Korbik
Licencja: CC BY-SA 4.0
Źródło: Wikimedia Commons
Link do licencji: https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.pl
